De vier dilemma's van de nieuwe toezichthouder…

Je hebt jaren succesvol gepresteerd als (senior) manager, midden in de uitvoering. En nu? Nu voel je dat het tijd is voor de volgende stap: een rol als toezichthouder.

Mooi.

Maar daarmee dient zich meteen het eerste dilemma aan;

Grijp ik elke kans die voorbijkomt – al is het maar om ervaring op te doen? Verstandiger is de vraag: bij welk type organisatie kom ík het best tot mijn recht, juist in die eerste toezichthoudende rol?

Want toezicht is wezenlijk iets anders dan uitvoering. Je stuurt niet meer aan, je inspireert. Je wordt een proactieve, positief-kritische sparringpartner voor bestuur en directie. Dat vraagt om een rol die – verstandig omgaand met je energie – bijdraagt aan balans tussen de grote vier

(E. Barker, Barking up the Wrong Tree):

• Geluk – activiteiten die u blij maken;

• Verwezenlijking – activiteiten waar u trots op bent;

• Zingeving – ertoe doen voor anderen;

• Nalatenschap – iets realiseren dat groter en blijvender is dan uzelf.

Dat lukt alleen wanneer je jezelf blijft, trouw aan je authentieke denkbeelden.

En daar wacht het tweede dilemma;

Ben ik te eigenwijs, of juist te meegaand? Ralph Waldo Emerson wijst ons in zijn essay Self-Reliance de weg. Werden niet juist de grootste wetenschappers en kunstenaars, achteraf geniaal genoemd, aanvankelijk verguisd, juist om hun onorthodoxe blik? En is precies de juiste dosis diversiteit, vanuit inclusie, niet cruciaal voor het overleven van het organisatie-ecosysteem (Ashby's Law of Requisite Variety)?

Daaruit volgt het derde dilemma;

Hoe blijven we mét elkaar in gesprek? Want, als ieder onwrikbaar op zijn mening blijft staan, komen we nergens. Axel Honneth biedt houvast in The Struggle for Recognition. Hij onderscheidt drie vormen van erkenning, waarvan de derde hier telt: de waardering voor iemands kwaliteiten en bijdrage binnen een gemeenschap. Niet "gelijke rechten", maar de vraag of wat u doet sociaal van waarde wordt geacht. Pas vanuit die wederkerige erkenning worden ieders inzichten over en weer serieus genomen.

En dan, ten slotte, het vierde dilemma;

Prachtig, al die gedeelde inzichten; maar hoe nemen we vervolgens besluiten? Hier helpt Habermas' machtsvrije dialoog. Hoe voer je een gesprek waarin het beste argument wint? En niet de hoogste positie of de meeste dienstjaren? Dat wordt mogelijk door alle informatie te delen, manipulatie te vermijden en elk argument te wegen op objectiviteit, legitimiteit en authenticiteit.

Herkent je jezelf in deze dilemma's? Daar voeren we op 16 september tijdens ons volgende Ontmoetingsdiner op een oplossingsgerichte, praktische manier het gesprek over. Daarmee kun je succesvol in je eerste of volgende rol als toezichthouder aan de slag.

Leen de Waal, augustus 2026.

Noot:

Leen de Waal is onze gast blogger en zal regelmatig terugkeren op deze plek. Met dank aan Leen en Wagner & Company, waar hij oa docent governance is. Ben je ook gemotiveerd op meer verbinding, diversiteit en inclusie in de wereld van governance, doe dan mee en schrijf ook een blog. Samen bereiken we meer.